Palletwagen elektrisch of handmatig: wanneer overstappen

De drempel is niet het aantal pallets per dag, want geen enkele onafhankelijke bron publiceert die. Het toetsbare criterium is de kracht op de dissel: boven 360 N aanzetkracht voor een man en 240 N voor een vrouw noemt ISO/TR 12295 de situatie kritiek. In het assortiment voeren wij 12 handpalletwagens van € 657 tot € 3.208 en één model met elektrische aandrijving voor € 2.345. Officieel distributeur sinds 2007.

Iedereen die wagens verkoopt noemt een drempel: twintig verplaatsingen per dag, dertig, vijftig. Zoek je bij ISO, HSE, CCOHS, INAIL, SUVA, DGUV en EU-OSHA, dan komt die drempel in geen enkel document voor. Er bestaat geen waarde in pallets per dag, geen in cycli per uur, en geen door een derde berekende terugverdientijd.

Wat wél bestaat, en in het bedrijf te meten is met een krachtmeter van enkele tientallen euro's, is de kracht die de bediener op de dissel moet zetten. Twee waarden: de aanzetkracht, om de stilstaande last in beweging te brengen, en de trekkracht, nodig om hem in beweging te houden.

Het onderwerp is niet theoretisch. Over de vijf jaar 2020-2024 in de sector transport en opslag schrijft het Italiaanse INAIL bijna 50% van de ongevallen toe aan het verplaatsen van lasten onder fysieke inspanning of aan verlies van controle over arbeidsmiddelen. Slechts 12% betreft een vervoermiddel.

UNI ISO 11228-2 regelt trekken en duwen, en het technische rapport ISO/TR 12295 levert daarbij de toepassingswaarden. Ze zijn zo gekozen dat 90% van de werkende bevolking beschermd is.

Tussen 100 en 360 N ligt een tussengebied dat een analytische beoordeling met de tabellen van Snook en Ciriello vergt. Daar telt de frequentie zwaarder dan het gewicht: voor een man op het 90e percentiel daalt de toegestane aanzetlast van 26 kg eens per acht uur naar 14 kg eens per zes seconden, een afname van 46%.

Instanties in andere landen noemen waarden van dezelfde orde. Het Britse HSE blijft lager, op 200 N aanzetkracht voor mannen en 150 voor vrouwen, het Canadese CCOHS zit op 320 en 220. Voor een Italiaans document blijft ISO/TR 12295 de referentie.

Er bestaat geen gepubliceerde tabel met op palletwagens gemeten krachten bij gangbare lasten. Wel bestaat de fysica van de rolweerstand, met in de vakpers gedocumenteerde coëfficiënten: de formule is weerstand is coëfficiënt maal normaalkracht, en voor hard polyurethaan met 92 Shore A, de samenstelling van de wielen in het hele assortiment, bedraagt de coëfficiënt 0,008.

Toegepast op een palletwagen met 1.000 kg last en 70 kg eigen gewicht ontstaat dit beeld.

Het zijn berekende, geen gemeten waarden, en ze moeten als orde van grootte gelezen worden. Maar al bij 1.000 kg op een industrievloer in goede staat komt de geschatte aanzetkracht in het kritieke gebied voor vrouwen en nadert die voor mannen. Op ruw beton overschrijdt hij dat.

De verhouding tussen aanzet- en trekkracht loopt van 1,5 tot 3 keer, afhankelijk van het wielmateriaal. Dat verklaart waarom de ervaren inspanning zich concentreert bij het vertrek en bij elk hervatten na een pauze, en niet tijdens het traject.

Helling. De Duitse technische regel ASR A1.8 legt 6%, oftewel 3,5 graden, vast als maximale helling van hellingbanen voor handmatig transport. CCOHS noemt 15% als grens van fysieke haalbaarheid, maar dat is een uiterste grens, geen ontwerpcriterium.

Afstand. Boven 30-35 meter per cyclus adviseert CCOHS een gemotoriseerd hulpmiddel. HSE beschouwt trajecten tot 20 meter zonder pauze als laag risico.

Frequentie. Boven 200 cycli per dienst van acht uur wijst CCOHS op de overstap naar elektrisch.

Het raakvlak met het assortiment is helder bij de helling. De Bernardo PHW 1,5 semi-electric (€ 2.345) heeft een elektrische aandrijving van 500 W bij 24 V, neemt hellingen van 5% beladen en 8% onbeladen en rijdt beladen 3,0 km/h. De ASR-grens voor handmatig is 6%: de twee cijfers vallen bijna precies samen.

Een argument in de andere richting, dat het waard is te kennen vóór het bestellen. De semi-electric heeft een draaicirkelstraal van 1.430 mm tegen ongeveer 1.340 mm bij een typische handpalletwagen. Dat is 90 mm extra gangbreedte. In smalle gangen is dat een reden om bij de handwagen te blijven.

Twee modellen verdienen een eigen regel. De PHW 5,0 S draagt 5.000 kg en loopt op dubbele rollen: boven 682 kg last adviseert CCOHS sowieso de krachtcontrole, dus op deze machine is meten aan de dissel niet optioneel. De twee Ravendo Quick Lift heffen onbeladen met één pompslag, het enige functionele onderscheid dat in het hele handmatige assortiment wordt opgegeven. De volledige lijst staat in de collectie intern transport en werkuitrusting.

De standaard palletwagen gaat op 85 mm onder de pallet, en ISO 509 legt het maximum op 86. ISO 6780 schrijft voor dat een conforme pallet minstens 89 mm vrije hoogte biedt in het lage profiel, 95 in het standaard- en 100 in het hoge profiel.

Daaruit volgt een conclusie die vrijwel niemand opschrijft: onder elke pallet die aan ISO 6780 voldoet past de standaardwagen, met minstens 3 mm marge zelfs in het slechtste geval. De laagbouwuitvoering is uitsluitend nodig voor niet-conforme dragers, dus met een vrije hoogte onder 89 mm. In de praktijk: niet-genormeerde bouwpallets, maatwerkkisten, displayplatforms en beschadigde pallets met gebroken planken of geplette blokken.

En dat is niet gratis. Van de LOW-51 naar de LOW-35 verlies je 500 kg capaciteit en 45% van de nuttige slag, waarbij de maximale hoogte van 165 naar 90 mm gaat. Het lagere model kost € 366 meer en draagt een derde minder.

Voor lange vorken komt de technische regel uit HSE-richtlijn PM15: de vorken moeten minstens 75% van de aan de vorken parallelle palletmaat in de pallet doordringen. Twee EPAL achter elkaar zijn 2.400 mm, waarvan 75% neerkomt op 1.800. Dat is precies de maat van de L-1800, die daarmee het normatieve minimum voor dat geval is. De L-2000 werkt met marge, de L-2500 is voor lasten die buiten de pallet uitsteken.

De drie modellen met geïntegreerde weegschaal wegen de last tijdens het verplaatsen. Geen van de drie is goedgekeurd, en dat bepaalt wat je ermee mag doen.

De toepasselijke richtlijn is 2014/31/EU over niet-automatische weegwerktuigen, in Italië omgezet door D.Lgs. 83/2016. Zij verlangt een conform en aan wettelijk metrologisch toezicht onderworpen werktuig wanneer de massa dient om handelstransacties, tolgelden en tarieven, de toepassing van wettelijke bepalingen, medische praktijk of de verkoopprijs aan het publiek te bepalen.

Vertaald: wie op gewicht factureert, op gewicht verkoopt of een gewicht moet certificeren op grond van een wettelijke verplichting heeft een goedgekeurd werktuig nodig, met periodieke keuring elke drie jaar volgens het Italiaanse D.M. 93/2017 en melding aan de Kamer van Koophandel binnen dertig dagen na ingebruikname. Wie weegt voor interne controle, ladingcontrole of verzendvoorbereiding niet.

Eén technische opmerking maakt duidelijk waarom. Voor nauwkeurigheidsklasse III zijn minstens 500 schaaldelen boven een interval van 5 gram vereist. Bij een capaciteit van 2.000 kg betekent dat een schaaldeel van hoogstens 4 kg.

Voor de palletwagen, handmatig of elektrisch meelopend, is de specifieke certificering van art. 73 lid 5 van het Italiaanse D.Lgs. 81/2008 niet nodig. De palletwagen komt niet voor in de lijst van het Accordo Stato-Regioni van 22 februari 2012, en evenmin in die van het nieuwe Accordo van 17 april 2025, dat fruitplukwagens, materiaalladers en bovenloopkranen heeft toegevoegd zonder de palletwagens aan te raken.

De reden ligt in de definitie: het Accordo eist certificering voor trucks die worden bediend door een zittende bestuurder. Het Italiaanse ministerie van Arbeid heeft met circulaire van 10 juni 2013 nr. 21 verduidelijkt dat de lijst uitputtend is en niet naar analogie uitbreidbaar, en noemde daarbij uitdrukkelijk zelfrijdende industriële trucks zonder zitplaats onder de uitgesloten arbeidsmiddelen.

Geen certificering betekent niet geen verplichting. Voorlichting, opleiding en vooral de instructie van art. 73 leden 1 en 4 blijven gelden, met strafsanctie. Na het Italiaanse D.L. 146/2021 bepaalt art. 37 lid 5 dat de instructie bestaat uit de praktijkproef en dat de uitgevoerde sessies moeten worden vastgelegd in een daartoe bestemd, ook geautomatiseerd register. En sinds 2023 verplicht art. 73 lid 4-bis ook de eigenaar die de machine zelf bedient om zichzelf op te leiden en te instrueren: de meest vergeten verplichting in micro-ondernemingen, die in de sector transport en opslag 87,2% van het totaal uitmaken.

Over de controles: de palletwagen staat niet in Bijlage VII en is dus niet onderworpen aan periodieke keuring door INAIL of de lokale gezondheidsdienst. Wel blijven de periodieke en buitengewone controles van art. 71 lid 8 gelden, uit te voeren door een bekwaam persoon volgens de door de fabrikant aangegeven frequenties, met schriftelijke resultaten die minstens drie jaar bewaard blijven. De periodiciteit bepaalt het handboek, niet de wet.

Het advies van Sandra Gaspar

Voordat ik een elektrische wagen offreer, vraag ik altijd om de aanzetkracht aan de dissel te meten, met de echte last en op de echte vloer. Het kost tien minuten en in de helft van de gevallen blijft de meting in het groen: die klant koopt een handwagen van € 671 in plaats van een machine van drieduizend euro, en blijft klant.

Bronnen: UNI ISO 11228-2 en ISO/TR 12295 (Italiaanse vertaling EPM Emilia-Romagna); tabellen van Snook en Ciriello; HSE INDG143 en PM15; CCOHS; ASR A1.8; ISO 509:1996; ISO 6780:2003; EN ISO 3691-5:2015; D.Lgs. 81/2008 artt. 37, 71, 73 en Bijlage VII; Accordo Stato-Regioni 22/02/2012 en 17/04/2025; Circolare MLPS 21/2013; Richtlijn 2014/31/EU, D.Lgs. 83/2016, D.M. 93/2017; OIML R76-1; INAIL, Dati Inail nr. 10 oktober 2025; technische gegevensbladen Bernardo en Ravendo.